Bagéa, anaking, kanca-mitra, dulur-baraya. Sumangga sindang di blog simkuring, pamugi aya mangpaatna...!

Senin, 02 Februari 2026

LIBUR JEUNG ISUR

Carita Pondok

karya Nenda Telan Benua

Rapot Tigin hadé, peunteunna teu nguciwakeun. Tigin naék ka Kelas VI. Waktu pakanci nu dianti-anti geus nepi. Poé éta Tigin, Gemi adina, Kang Mukti lanceukna, Bu Kikin indungna, jeung Pa Maman bapana miang muru dulurna di lembur. Imahna dititipkeun ka tatanggana.

Mimiti miang mah Gemi jeung Tigin galécok wé sagala dicaritakeun. Unggal aya titingalian nu rada anéh jadi bahan obrolan. Sakapeung singceukeukeuk saleuseurian. Sakapeung Gemi ngajanggilek diheureuyan. “Tigin, boga adi ngan hiji-hijina téh hayoh wé diheureuyan.” Ceuk Bu Kikin.

“Ah, Tigin mah sirik hayang dipangmeulikeun jilbab,” ceuk Kang Mukti anu jongjon nyetiran.  Atuh beureukeuteuk Gemi seuri. Tigin jempé teu némbal. Tapi jempéna téh kateterusan teu cacarita deui. Teu ngaheureuyan Gemi deui.

“Ku naon jempling béo téh?” tanya bapana. Tigin teu nembal kénéh. Témbong beungeutna pias. Dirérét ku indungna, “Tigin lieur?” Bu Kikin muka tas, kop minyak kayu putih. Las-las diusapkeun kana punduk Tigin bari dipencetan lalaunan. Bray kérésék leutik dibukakeun, teu lila orolo Tigin utah, panonna cirambay. 

“Urang eureun heula atuh yu, di kebon entéh!” ceuk Bu Kikin. Teu lila ti dinya, reg Kang Mukti ngeureunkeun mobil di sisi jalan anu lalega. Saréréa kaluar. Jalan sepi, taya kandaraan liwat. Kebon entéh tumpa-tumpa. Héjo ngémploh satungtung deuleu. Jalan katémbong arula-arileu pungkal-péngkol. Kang Mukti ngalempengkeun awak, terus juprat-jeprét sagala dipotoan. Bu Kikin ngaluarkeun dahareun. Pa Maman nyawang pamandangan. Gemi cakah-cikih kawas nu heueuh mantuan indungna. Tigin mah ngajejentul wé na batu gedé nu ngajegir di dinya. Terusna saréréa murak bebekelan. Paronyo kacida.

***

Ampir lima jam lalampahan di jalan. Jog ka tempat nu dituju. Tigin jeung kulawargana dipapag ku kulawarga Wa Asép, lanceukna Pa Maman. Aya Isur, lanceuk misan Tigin, ayeuna geus di SMP kelas tujuh. Aya Téh Diah  lanceuk Isur, geus kuliah jiga Kang Mukti. Wa Ida cakah-cikih sagala diasorkeun bari galécok ngawarangkong.

Isukna Tigin jeung dulur-dulurna ngalabring ka sawah uwana nu teu jauh ti imahna. Sawahna umpak-umpakan paselang jeung kebon. Beulah kidul pasir, kebon awi ngadingding. Sora daunna suméar katebak angin. Tigin mah anteng ngokobé di susukan leutik. Resep mendetan cai nu canémbrang hérang.

“Tigin dieu, hayang nona teu?” Isur gugupay ti béh wétan. Sorana ngelewung kapantulkeun kana pasir. “Hayang nona teu teu teu...” cenah jiga nu maké ého. Tigin curinghak, kokocok, cengkat, terus hanjat ti susukan. Nona? Nona naon? Na pikir Tigin aya budak awéwé sapantaran manéhna. Tapi euweuh awéwé séjén lian ti Gemi, indungna, Wa Ida, jeung Téh Diah. 

“Hayoh, pasti néangan gadis!” Téh Diah nunjuk Tigin ngoconan.

“Kelas genep Tigin téh nya, ulah waka gudas-gadis ah!” saur Wa Asép. Tigin bingung, teu ngarti kana caritaan uwana. Hulang-huleng wé. Saréréa ngabarakatak. “Entong waka ka mamana, urang botram heula. Ngala hiris anggursi tah!” ceuk Wa Ida bari ngasongkeun ayakan leutik ka Tigin.

Téh Diah nyontoan ngalaan hiris, Tigin nurutan. “Ieu mah kumapalang, Gin. Tah ieu nu ngora. Nu ngora pisan ulah da semu pait.” Téh Diah mani tapis metikan hiris. “Lamun rék nu kolot, nu kolot sakalian, tah nu geus eusian,” bari némbongkeun hiris nu bonconot beuneur.” Entong dibetot kitu atuh Gin, dipetik....” Téh Diah nyontoan maké jempol jeung ramo. Bisaan téh Diah mah. Resep ogé  Tigin metikan hiris. Aya nu kembang kénéh pulasna karonéng.

“Tah ieu nona téh!” teu kanyahoan Isur geus aya tukangeun Tigin. “Hemh...,” cenah buah nona dipencét. Bray muka, jerona jiga manalika pulas bodas semu gading. Sikina ngalangkang harideung. “Naon ieu téh?” Buah nu wangunna jiga apel pulas bungur kolot téh diilikan. Daging buahna hipu. “Tuh tangkalna!” Isur nunjuk ka rada béh wétan. “Cobaan hég!” Ku Tigin diicip-icip, Tigin kalah nyengir. Rasana anéh ceuk Tigin mah.

“Nu ngeunah mah buah sarikaya. Mémang mirip jeung sarikaya mah,” saur Wa Ida. “Ulah salah, buah nona mah ubar,” saur Wa Asép. “Ti mimiti tangkalna, daunna, buahna mangpaat. Panyakit mah, diséntri, ubar cacing, turun panas, anti kanker, gagal ginjal, anu raheut, anu kaléob....”

“Hi hi hi..., Uwa dagang obat!” Gemi seuri. Wa Asép mésém. “Da nyaan,” saurna. “Huh, jauh lalakon tangkal nona éta téh.” Barabat Wa Asép ngadongéngkeun lalakon meunangkeun bibit tangkal nona tepi ka jadina. Tepi ka kaala buahna.

Cenah baréto keur leutik, Isur kungsi kaléob cai panas teu dihaja. Wa Ida rék nyician cai. Nyeumpal panci eusi cai panas. Isur nu keur ngélég jeung Téh Diah ngaderengdeng lumpat nyampeurkeun. Panci kadupak, képlok kana awak Isur pisan. Isur jejeritan panaseun, awakna kabanjur cai panas. Saréréa geumpeur.

Saréatna ku daun nona. Ditutuan heula daun nona téh, terus dibalurkeun. Cep tiis. Teu kungsi melendung kulit Isur anu kaléob téh. Ngan ari kijut saeutik mah aya kénéh lebah dada. Untung teu dina beungeut kijutna. Lamun teu katulungan saréatna ku daun nona mah, teuing kumaha kajadian saterusna. Harita mah aya di buruan imah cenah tangkal nona téh.

“Wah, Uwa mah geus pondok pangharepan harita, ningali Si Isur ngajehjer panaseun. Rék diodolan, entong cenah bisi inféksi, dikécapan komo, katambah kécapna gé kur aya sabotol leutik.

(Gambar buatan AI)

“Ha ha ha, sakantenan wé uyahan, Wa!” ceuk Tigin.

“Enya da teu uyahan.” Isur manyun.

Basa kuriak ngalegaan imah, tangkal nona kapaksa dituar. Ngan Wa Asép melak deui di pasir. Wa Asép néangan deui bibitna. Dipelakkeun, dipusti-pusti. Tepi ka ayeuna geus kaala buahna. Sing saha baé anu butuh kari ngala. Wa Asép ridoeun. “Di Jakarta mah buah nona téh di-SK-an, dinyatakan buah langka ku Gubernur Jakarta,” saur Wa Asép deui.

“Euleuh, enya nyah? Iraha tah Wa?” tanya Kang Mukti. “Taun sabaraha, 87 kitu. Enya taun 87.” Ceuk Wa Asép deui. “Jaman saha harita téh gubernurna, Wiyogo Atmodarminto, asa Suprapto..., poho deui lah,” Wa asép témbong uleng.

“Komo ayeuna taun 2017, langka pisan atuh nya,” saur Wa Ida. “Langka téh pan buahna saeutik, tara meuhpeuy. Katambah meureun da teu pati ngeunah jiga manalika, jadi haroréameun melakna.”

“Ari sarikaya Wa? Sami teu sareng nona?”

“Sok aya nu nyebutkeun sarua, padahal béda. Sarikaya mah mun geus asakna amis.”

“Aya teu Wa, tangkal sarikaya?” tanya Tigin. “Emh, ari ngareungeu amis mah nanyakeun,” ceuk Isur. Tigin nyéréngéh.

“Buah nona aya bibitna, Wa?” tanya Kang Mukti. “Urang melak di urang nya, Pa,” pokna deui ka Pa Maman. Pa Maman ngaheueuhan. “Aya, ké mun geus botram urang ka ditu!”

Eureuleu, eureuleu Tigin teurab. “Sedaap..., sedaaap....!” cenah bari ngacung-ngacung jempol. “Lain hantem waé teurab, maca hamdalah anggur!” ceuk indungna. “Alhamdulillah..., nuhun Wa, sing sering-sering wé,” Cenah ngaheureuyan uwana.

“Di dieu jeung Uwa atuh Tiginna ari hayang sering mah. Tah baturan Isur.” Saur Wa Ida. “Bisi kaléob deui nya Wa,” ceuk Tigin. “Enya, da ngoprékna mah tepi ka ayeuna teu ngurangan.” Saur Wa Ida.  Isur nyénghél wé bari nyeuhil.

***

Cacap saminggu Tigin sakulawarga liburan di imah Uwana. Ulin, ngélég jeung Isur, dulur misanna. Gupay pileuleuyan ti Wa Asép sakulawarga. Sedih jeung bagja pagalo. Sedih pisah jeung dulur-dulurna. Bagja tina rupa-rupa pangalaman. Tigin jeung kulawargana marulang. Nyorang jalan anu saméméhna diliwatan. Loba anu rék didongéngkeun ku Tigin ka babaturanana engké lamun panggih. Kabéh narémbongan dina pikiranana jiga  gambar pilem. Tapi moal dicaritakeun palebah utah mabok perjalanan mah. Tigin nyengir sorangan. Rék mupusti tangkal nona wéh, eukeur mah buah langka  katambah loba mangpaatna, kitu tékadna.***

Dicutat tina buku Rancagé Diajar Basa Sunda Kelas VI Kurikulum 2013 Revisi 2017.


Sabtu, 31 Januari 2026

Ngaronjatkeun Kaséhatan Masarakat

Ku: Imas Rohilah

Usaha pikeun ngaronjatkeun kaséhatan masarakat téh lega ambahanana. Di antarana ngeunaan gizi, sanitasi lingkungan, jeung olahraga.

Supaya séhat, urang kudu ngabiasakeun ngadahar kadaharan anu hadé. Kadaharan anu hadé tangtu nyumponan sarat gizi. Ari kadaharan anu nyumponan sarat  gizi, tinangtu ngandung unsur-unsur karbohidrat, protéin, lemak, vitamin, mineral, jeung cai.

Karbohidrat gunana pikeun sumber tanaga. Karbohidrat ayana dina sangu, jagong, hui, ogé roti. Protén mangrupa bahan utama pangwangun sél jeung zat-zat penting dina awak. Protéin bakal kapanggih dina daging, endog, susu, lauk, kacang, suuk, tahu, témpé, jeung nu séjénna. Lemak gunana di antarana pikeun nangtayungan organ-organ dina jero awak urang. Lemak bakal kapanggih dina daging, kalapa, lauk, jeung nu lianna. Vitamin gunana pikeun ngatur rupa-rupa kagiatan dina jero awak urang. Upamana ngatur tumuwuhna awak urang. Vitamin bakal kapanggih dina sayur-sayuran jeung bungbuahan. Mineral penting kacida pikeun awak urang. Ku ayana mineral urang bisa engapan. Mineral bakal kapanggih dina susu, sayur-sayuran, daging-dagingan, jeung nu lianna. Anu pamungkas, cai. Cai kacida pentingna pikeun awak urang. Kurang leuwih 70% awak urang diwangun ku cai. Cai gunana pikeun ngatur panas awak, miceunan racun tina awak, ngatur pungsi kulit, jeung lian ti éta. Urang sahenteuna perlu nginum dua léter cai dina sapoé. Éta téh sabanding jeung dalapan gelas sapopoé.

(Gambar buatan AI)

Sakabéh unsur gizi téh kudu kacumponan. Teu kudu nu mahal-mahal. Protéin teu kudu tina daging baé, bisa tina témpé-tahu anu hargana leuwih kahontal. Vitamin teu kudu tina buah impor nu marahal. Loba bungbuahan lokal anu aya di sabudeureun urang. Kayaning cau, jeruk Garut, danas Subang, salak Cinéam, jeung lian ti éta.

Hal satuluyna anu kudu jadi panitén, nyaéta sanitasi lingkungan. Anu dimaksud sanitasi lingkungan nyaéta usaha-usaha sangkan lingkungan urang séhat. Ieu kudu dimimitian ti lingkungan kulawarga. Imah téh kudu bareresih. Beresih tina rupa-rupa kokotor, kekebul, jeung runtah. Kokotor dina ubin sapukeun. Kaca-kaca anu calétré beresihan sina jadi hérang-méncrang. Simbut, sepré, anduk rutin diseuseuh saminggu sakali. Kekebul jeung runtah poma ulah dipiceun ka wahangan. Piceun kana tempatna, kana TPS. Sabada lingkungan kulawarga beresih, néma kana lingkungan RT jeung RW. Warga anu hadé tangtu bakal ilubiung upama aya gorol ngabersihan lingkungan. Ulah siliandelkeun sabab éta téh kapentingan saréréa.

(Gambar buatan AI)

Hal séjénna anu kudu diperhatikeun nyaéta olahraga. Upama hayang séhat, kudu olahraga. Olahraga téh bakal ngalancarkeun ngamalirna getih dina awak. Upama getih lancar,  sakabéh pungsi organ bakal jalan. Jantung bakal lancar ngompa oksigén. Upama urang rajin olahraga, jantung jeung paru-paru bakal kuat. Lian ti éta urang bakal meunang kasenangan jeung kabungahan tina olahraga. Moal setrés lamun mayeng olahraga mah.

Senam ogé hadé. Leumpang atawa lumpat ogé hadé pikeun kaséhatan. Ibu-ibu mah nyebutna jogging. Jogging isuk-isuk sabari nyeuseup hawa seger kana awak bakal cangker. Antara 20 – 30 menit leumpang unggal isuk, éta kabiasaan hadé. Indit-inditan ka nu deukeut-deukeut baé mah teu kudu numpak motor, teu kudu numpak mobil, leumpang alus pikeun kaséhatan.

(gambar buatan AI)
Cindekna, kudu jadi panitén urang saréréa ngeunaan gizi, sanitasi lingkungan, jeung olahraga. Taya lian sangkan kulawarga séhat, masarakat séhat, saréréa hirup raharja. (Diropéa tina rupa-rupa sumber)

Jumat, 30 Januari 2026

Pa Mochtar Kusumaatmadja

Ku: Imas Rohilah











(Gambar tina commons.wikimedia.org) 

Pa Mochtar Kusumaatmadja (dibaca Mohtar Kusumaatmaja) lahir di Jakarta, kaping 17 Pébruari 1929.

Dina taun 1955 Pa Mochtar namatkeun atikan di Universitas Indonesia. Lajeng neraskeun ka Universitas Yale di Amérika Serikat, tamat taun 1958. Neraskeun kana program doktor di Universitas Pajajaran, tamat taun 1962. Teras sakola deui di Universitas Harvard antawis taun 1964-1966. Neraskeun deui di Universitas Chicago antawis taun 1965-1966. Sadayana dina widang hukum.

Pa Mochtar aktip dina rupi-rupi organisasi, sapertos Komisi Hukum Internasional, Déwan Kelautan Nasional, sareng nu sanésna deui.

Ti ngawitan Universitas Padjajaran diadegkeun, Pa Mochtar tos ngadosénan di dinya. Taun 1969 anjeunna janten guru besarna. Taun 1970 jeneng rektorna. Pa Mochtar ogé kantos janten anggota Dewan Pertimbangan Agung. Kantos jeneng Menteri Kehakiman ti taun 1974 dugi ka taun 1978. Jeneng Menteri Luar Negeri  salami dua périodeu antawis taun 1978 dugi ka taun 1988. Anjeunna ogé kantos janten Ketua Komisi Demarkasi wates antara Irak-Kuwait. Pa Mochtar ngadegkeun kantor pengacara Mochtar, Karuwin, & Komar.

Pa Mochtar téh akademisi sareng ahli diplomasi. Nalika janten menteri luar negeri, anjeunna sering ngawakilan Indonésia dina rupi-rupi forum Internasional. Di antawisna ngawakilan Indonésia dina sidang PBB perkawis Hukum Laut Internasional di Jenewa sareng New York. Ngawakilan Indonésia dina Konferénsi Hukum Laut di Jenewa sareng Colombo.

Pa Mochtar Kusumaatmadja ageung jasana perkawis Wawasan Nusantara. Saur anjeunna nagara Républik Indonésia téh nagara kapuloan. Ku kituna laut-laut anu aya di antara pulo-pulo di Indonésia, mangrupa hak Indonésia sadayana. Teu meunang warga nagara lian sakohoyong asup.  Ku jasana Pa Mochtar, wilayah laut anu dikawasa ku Indonésia janten ngalegaan.

Pa Mochtar sering ngadugikeun gagasanana dina karangan. Buku karangan anjeunna di antawisna Pengantar Hukum Internasional, Hukum Laut Internasional, Bunga Rampai Hukum Laut, sareng nu sanésna.

(Gambar tina commons.wikimedia.org)

Pa Mochtar téh seneng pisan kana musik klasik. Anjeunna tos biasa ngupingkeun musik klasik karya-karya Mozart, Beethoven, atanapi Haydn. Upami nyaba ka mancanagara, anjeunna sok sumping kana pintonan musik klasik. Ku jalaran seneng musik klasik, anjeuna ngadegkeun grup Nusantara Chamber Orkestra.

Panineungan anu napel dina émutan Pa Mochtar nya éta piul pamaparin Ibu Sud. Ibu Sud téh réréncangan sakola biangna. Ibu Sud kawentar sering nyiptakeun lalaguan kanggo marurangkalih. Ibu Sud mahér ngését biola (piul). Nya Ibu Sud anu mirig lagu Indonésia Raya dina Kongres Pemuda  kaping 28 Oktober 1928.  Tah piul éta téh dipaparinkeun ku Ibu Sud ka Pa Mochtar dina taun 1994. Éta piul janten tawis katineung anu ageung ajénna. Dugi ka ayeuna Pa Mochtar teu uningaeun, ku naon éta piul dipaparinkeun ka anjeunna.

(Diropéa tina Setiawan, Hawe. 2005. “Pa Mochtar, Diplomasi, jeung Piul” dina Cupumanik Nomer 25/2005. Bandung: Yayasan Kebudayaan Rancage jeung sumber lianna)

Selasa, 16 Januari 2024

DRAMA

 

Ku Imas Rohilah

Drama asalna tina kecap “draomai” anu hartina niru atawa niron-niron. Drama téh salasahiji wangun kasenian anu némbongkeun titiron paripolah jalma dina kahirupan nyata anu témbong dina laku, ucapan, pasemon, jeung lianna. Dina jaman Walanda, drama téh disebut toneel (tunil) hartina pintonan. Dina jaman Jepang istilah tunil diganti ku kecap “sandiwara’, kadieunakeun istilah nu umum dipaké téh nya drama.

Istilah drama jolna tina kabudayaan Barat, tina kabiasaan kagiatan sastra urang Yunani. Sakumaha ceuk Krauss, drama téh bentuk gambaran seni anu asalna tina kawih jeung ibing dina ibadahna urang Yunani Kuno. Dina prak-prakanana katitén jelas dialog anu dramatis, konflik, jeung pungkasan carita dipintonkeun dina panggung. Carita dina drama datang tina rasa suka jeung duka manusa anu diwujudkeun dina seni. Drama digolongkeun kana karya sastra lantaran ngagunakeun média basa dina nepikeun gagasan pangarang.

Dumasar kana wujudiahna, drama dibagi dua nyaéta drama minangka pintonan (drama panggung) jeung drama minangka naskah (drama closet/drama repertoar). Drama mangrupa pintonan téh mangrupa pagelaran anu bisa katingali, kaaprésiasi ku nu lalajo. Drama pintonan/panggung mangrupa gabungan tina sagala rupa cabang seni: seni sora, seni tari, seni musik, seni rupa, jeung seni sastra. Drama anu mangrupa naskah mah wujudna dina wangun tinulis, bisa kaaprésiasi ku jalan dibaca. Drama anu mangrupa naskah satuluyna bisa terus ngawujud jadi pintonan upama dipagelarkeun.

Cara nulis naskah drama béda jeung cara nulis jenis karya sastra nu lian. Dina naskah drama katingali aya dialog/wangkongan antara para palakuna. Téks dina naskah drama dibagi jadi dua bagian nyaéta téks utama jeung téks panyarta. Téks utama nyaéta omongan para tokoh, téks anu kudu diucapkeun ku para pamaén nalika éta naskah drama dipagelarkeun.

Téks utama dibagi jadi dua bagian nyaéta dialog jeung monolog. Téks panyarta nyaéta téks anu ngarojong kana téks utama. Saperti katerangan ngeunaan gerakan palaku, katerangan ngeunaan paroman palaku, katerangan ngeunaan latar, katerangan ngeunaan suasana,  katerangan ngeunaan ilustrasi pirigan musik, jeung lian ti éta. Téks panyarta mah sagala rupa téks anu aya dina naskah drama salian ti ucapan palaku. Ku ayana gabungan antara téks utama jeung téks panyarta, nu maca téks drama atawa nu bakal mentaskeun drama, bakal paham naon-naon anu kudu dipilampah.

            Dumasar kana eusina, drama dibagi jadi tilu: tragédi, komédi, jeung campuran antara tragédi komédi. Drama tragédi nyaéta lalakon drama anu eusina pikasediheun, pinalangsaeun, hal-hal anu tragis. Drama komédi eusina ngutamakeun banyol, pikaseurieun, tepikeun ka matak sééleun anu maca/atawa anu lalajo. Drama tragédi komédi mah eusina campuran antara pikasediheun anu direumbeuy ku hal-hal pikaseurieun. 

Dumasar kana heubeul-anyarna, drama dibagi jadi dua bagian: drama tradisional jeung drama modéren. Drama tradisional muncul tina kabiasaan asli urang Sunda, tata carana, alat-alatna, jeung caritana mintonkeun hal-hal tradisional. Conto drama tradisional nyaéta longsér jeung gending karésmén. Longsér dipintonkeun peuting-peuting dina kalang anu lega, dicaangan maké oncor (obor), dipirig ku gamelan tradisional Sunda. Antara pamaén jeung nu lalajo teu kahalangan ku tumpa-tumpana panggung. Biasana dipintonkeun pikeun ngareuah-reuah hajat atawa panén. Gending karésmén mah drama anu dialog-dialogna dikawihkeun atawa ditembangkeun, dipirig maké waditra gamelan diluyukeun jeung kawih/tembang anu dipintonkeun. Drama modéren mah geus loba pangaruh deungeun (tina téater), dipintonkeun sacara modéren dirojong ku alat-alat anu lengkep, naskahna ngahaja disiapkeun.

Unsur-unsur drama nyaéta téma, galur, palaku, latar/sétting, amanat, jeung dialog. Téma téh inti tangtungan carita, poko gagasan dina carita drama. Contona téma atikan, pulitik, kritik sosial, romantismeu cinta asih, jeung lian ti éta.  

Galur nyaéta jalan carita, sabab-akibat kajadian dina drama anu ngawujud jadi carita anu lengkep. Aya galur mérélé nyaéta galur kronologis, carita dimimitian ti kajadian awal, kajadian di tengah, kajadian ahir. Aya galur mundur: carita dimimitian ti kajadian ahir, kajadian di tengah, terus kana kajadian awal. Aya galur mobok tengah: carita dimimitian ti kajadian di tengah-tengah, kana kajadian ahir, mundur kana kajadian awal.

Palaku nyaéta anu ngalalakon dina drama. Nu ngalalakon téh bisa manusa, sasatoan, jeung mahluk lianna anu dipintonkeun niru-niru kalakuan jalma. Aya palaku protagonis, palaku antagonis, jeung palaku tritagonis. Palaku protagonis nyaéta palaku anu ngarojong, anu mageuhan, anu nguatkeun kana amanat drama. Palaku protagonis biasana watekna positif: bageur, daékan, jujur, soléh, jeung lian ti éta. Palaku antagonis téh sabalikna tina palaku protagonis. Palaku antagonis mah lalawanan jeung amanat drama. Biasana palaku antagonis watekna négatif: belegug, kedul, basilat (korup), euwah-euwah (bréngsék), jeung lian ti éta. Palaku tritagonis nyaéta palaku anu ngarojong ngadeudeul (membantu) palaku séjén. Boh mantuan palaku protagonis, boh mantuan palaku antagonis.

Latar nyaéta tempat, waktu, jeung suasana lumangsungna kajadian. Dina drama panggung, latar téh diatur maké properti jeung tata lampu. Pikeun nimbulkeun rupa-rupa suasana, diwuwuhan ku pirigan sora musik atawa waditra.

Amanat nyaéta pesen, naséhat, papatah pangarang drama/palaku drama anu hayang ditepikeun ka nu maca naskah drama atawa ka nu lalajo drama. Dina amanat aya kudu jeung aya ulah. Conto: kudu jujur, ulah basilat. Kudu pinter, ulah bodo. Kudu béréhan, ulah pelit. Kudu rikrik gemi, ulah awuntah. Kudu apik berséka, ulah jorok, jlté.

Dina kamekaranana, drama aya anu diwangun tina kaya sastra lianna, upamana tina sajak atawa tina carita pondok (cerpen). Prosés ngarobah jeung mentaskeun karya sastra jenis nu lian kana drama disebut dramatisasi.




Sawatara Istilah dina Drama
Adegan: Paguneman jeung laku lampah palaku drama anu museur (berpusat) kana hiji perkara. Biasana ganti adegan henteu ganti sétting.
Babak: Bagian tina pintonan.  Sababak diwangun ku sababaraha adegan. Ganti babak biasana ganti sétting jeung ganti jejer.
Dialog: Paguneman omongan timbal balik (silitémpas) antara hiji palaku jeung palaku lianna. Dialog dipilampah ku duaan atawa leuwih palaku.
Monolog: Nyarita sorangan ka diri sorangan, biasana eusina mangrupa implengan, sawangan, renungan, cita-cita, jeung sapapadana.
Prolog: Omongan bubuka, mangrupa pangjajap kana prakna pintonan drama.
Épilog: Omongan pamungkas (panungtung); eusina biasana koméntar atawa kacindekan ngeunaan carita drama.
Sutradara: Jalma nu tanggung jawab dina [pintonan drama: ngatur lajuna drama, laku pamaén, jeung lian ti éta.
Skénario: Istilah modéren pikeun naskah drama.
Palaku: Anu ngalalakon dina drama.
Panata Gending: Anu nyiptakeun gending pirigan (musik pengiring) dna pintonan drama.
Panata Artistik: Jalma anu ngatur sétting, dina pintonan kaasup di jerona aya panata sora jeung panata cahaya.
Kostum: Papakéan katut asésoris anu dipaké dina pintonan drama saluyu jeung karakter palakuna.
Properti: Alat kalengkepan pikeun ngalengkepan sétting supaya jiga enya-enya dina kahirupan nyata. Conto adegan dangdan maké properti kaca eunteung, sisir, wedak, jeung botol minyak wangi.

Conto-conto Naskah Drama
Juragan Hajat karya Ibing Kusmayatna
Masyitoh karya Ajip Rosidi
Jeblog karya Nunu Nazarudin Azhar
Badog karya Dipa galuh Purba
Randu Jalaprang karya Tatang Sumarsono
Karikatur nu Gélo karya Arthur S. Nalan
Rorongo karya Arma Djunaedi
Lutung Kasarung karya R.T.A. Sunarya
Yaomal Kiamah karya Rahmatullah Ading Affandi
Cahaya Maratan Waja karya Yus Rusyana
Prabu Siliwangi karya Yoséph Iskandar
Bandung Lautan Api karya Rukasah S. W.
Juag Toéd karya Yoséph Iskandar
Raja Wales karya R. Hidayat Suryalaga
Cukang karya Dadan Sutisna
Inten Déwata karya Wahyu Wibisana
Prabu Tarusbawa karya Saini K. M.

***
(Tina rupa-rupa sumber)

Rabu, 27 Desember 2023

CONTO NASKAH BIANTARA PIKEUN SD/SMP

Ku Imas Rohilah

Naskah 1

Assalamualaikum warohmatullohi wabarokatuh.

Ibu/Bapa Girang pangajén anu ku simkuring dipihurmat, Ibu/Bapa Guru pangaping anu ku simkuring dipihurmat, kanca mitra pamilon pasanggiri anu ku simkuring dipikareueus, kalih teu kantun, hadirin tamu uleman anu dipihurmat.

Sugrining puji urang sanggakeun ka Gusti Alloh Anu Maha Suci. Solawat sinareng salam mugia ngocor ngagolontor ka jungjunan urang sadaya Kangjeng Nabi Muhammad Sollallohu Alaihi Wasallam. Mugia sapaatna mayungan urang di yaumil ahir.

Séwu nuhun kasanggakeun, utamina ka Balai Bahasa Jawa Barat, saterasna ka Badan Bahasa anu parantos maparin kasempetan ka simkuring sumanggem. Simkuring seja aub dina Merdeka Belajar Episode ka-17 Revitalisasi Bahasa Daerah. Tangtos ieu kasempetan moal dimomorékeun.

Hadirin anu mulya, //laut Banda laut Seram/dijugjug jauh tur anggang/basa Sunda basa urang/dijungjung lungguh ku urang//

Ieu pisan anu bakal janten jejer dina ieu pihatur. Basa Sunda kudu dijungjung lungguh tur dimulyakeun. Carana kumaha? Énténg ongkoh bangga ongkoh. Énténgna da puguh deukeut, deukeut di lingkungan kulawarga. Di lingkungan kulawarga Sunda, anggo basa Sunda salaku basa komunikasi sadidinten, pan deukeut éta. Banggana, kantenan bangga. Margi ieu bakal ngarobih kabiasaan anu tos ngabaju. Anu sadidintenna nyarios basa Indonesia atanapi basa Inggris, tangtos sesah robihna upami kedah nganggo basa Sunda. Nanging ku leukeun mah tangtos bakal jadi kabiasaan. Éléh tumbal batan tuman. Muhun yaktos, anggo basa Sunda di lingkungan kulawarga. Ka indung, ka bapa, ka lanceuk, ka adi, ka dulur-dulur, sareng baraya. Éta salasahiji cara rumawat kana basa Sunda.

Tos teu sak deui, basa Sunda kedah didama-dama. Hayu jungjung lungguh ku cara diaranggo. Munggaran tangtos di lingkungan kulawarga. Salajengna masing nerekab ka lingkungan luar sareng réréncangan.

Hadirin anu mulya, moal panjang anu dicatur, rupina mung sakitu anu tiasa didugikeun. Hapunten anu kasuhun, bilih aya kalimah-kalimah anu kirang upami. Leresna hikmah pituduh ti Gusti Alloh, lepat sareng kirangna éstu kabodoan simkuring.

//Angeun kulur diuyahan/rasana pelem kacida/jeung dulur jeung réréncangan/nyarita ku basa Sunda//Dikinten buku saméja/ditawis teu diseratan/hapunten anu diteda/samukawis kalepatan//

Sampurasun, wassalamualaikum warohmatullohi wabarokatuh.**


Naskah 2

Wilujeng siang, Sadérék sadayana, wilujeng tepang.

Ibu/Bapa Girang pangajén anu dipihurmat.

Pangaping pamilon anu dipihurmat, réréncangan sadayana anu dipikareueus, kalih teu kantun tamu uleman anu dipihurmat.

Langkung ti payun, hayu urang sanggakeun puji sinareng sukur ka Alloh Subhanahu Wataala, Pangéran anu murbéng alam. Solawat sareng salam mugia teras ka jungjunan urang sadaya Kangeng Nabi Muhammad Sollallohu Alaihi Wasallam, mugia sapaatna mayungan urang sadayana di yaumil ahir.

Séwu nuhun kasanggakeun, utamina ka Balai Bahasa Jawa Barat anu parantos maparin kasempetan ka simkuring pikeun sumanggem. Simkuring seja aub dina Merdeka Belajar Edisi 17 Révitalisasi Bahasa Daerah. Tangtos ieu kasempetan téh moal dimomorékeun.

Hadirin hurmateun simkuring,

//Laut Banda laut Seram/dijugjug jauh tur anggang/basa Sunda basa urang/dijungjung luhur ku urang//. Ieu pisan nu janten jejer dina ieu pihatur. Basa Sunda kedah dijungjung lungguh, dimulyakeun ku urang, salaku urang Sunda.

Carana kumaha? Carana, basa Sunda kedah diulik dileukeunan. Di mana? Salah sawiosna di sakola. Cobi saliksik deui. Salami ieu urang diajar basa Sunda parantos jejem teu acan? Boa caliweura. Asal diuk ngajejengkruk di kelas. Ari ngarti mah henteu. Boa diajarna bari heureuy teu puguh. Ngagedékeun ngélég. Lamun diajar basa Sunda di kelas tos sakainget, komo deui di luar. Leuh seueur para rumaja, muhun pantaran urang, sasanggemna téh teu pararuguh. Basa kasar rabul tina bahamna. Mungkin éta téh jalaran teu terang, mana nu leres mana nu lepat. Da muhun, apan diajarna gé teu husu.

Tah kitu, Sadérék, upami urang muju diajar basa Sunda di sakola, bandungan masing saregep, bapa/ibu guru nuju ngawulang. Ulah kedul midamel tugas-tugasna. Upami aya kecap-kecap nu teu kahartios, kantun mukaan kamus. Leuh untung pisan, lamun di perpustakaan sakola Sadérék, koléksi bukuna euyeub ku buku-buku anu nganggo basa Sunda. Hayu jungjung lungguh basa Sunda ku cara diajar sing jejem, sing junun.

Hadirin, moal panjang anu dicatur. Rupina, mung sakitu anu kapihatur. Hapunten anu kasuhun bilih aya kecap-kalimah kirang utami.

Hatur nuhun, sampurasun.**

Naskah 3

Assalamualaikum Warohmatullohi Wabarokatuh. Sampurasun.

Ibu/bapa Girang pangajén anu dipihurmat,

Pangaping pamilon oasanggiri anu dipihurmat, réréncangan sadayana anu dipikareueus, kalih teu kantun paratamu uleman anu dipihurmat.

Puji kalih sukur urang sami-sami sanggakeun ka Gusti Alloh Subhanahu Wa Ta’ala, Pangéran urang sadaya anu ngaping-ngajaring siang sinareng wengi. Solawat sinareng salam mugi nétés ka pangersa kakasih urang sadaya Kangeng Nabi Muhammad Sollallohu Alaihi Wasallam.

Hadirin hurmateun simkuring, //Papua jeung pulo Tidung/gunung Kawi jeung Pangrango/basa Sunda basa indung/pamugi kedah dianggo//

Hadirin anu mulya, widian simkuring dina kasempetan ieu ngadugikeun perkawis basa Sunda salaku basa indung urang Sunda. Leres pisan basa Sunda téh kedah dijungjung lungguh, kedah dimulyakeun ku urang, salaku urang Sunda.

 

Carana kumaha? Énténg bangga saleresna mah. Énténgna da puguh deukeut, aya dina diri urang masing-masing. Carana, ulah éra nyarita ku basa Sunda, ulah ngarasa géngsi. Ulah ngarasa handap, ulah leutik haté pédah maké basa Sunda. Da basa Sunda téh lambang jati diri jeung kareueus urang Sunda.

 

Lamun aya urang Sunda anu ngarasa géngsi ngagunakeun basa Sunda, teu sak deui, éta jalma cupet pikirna, heureut pandanganana, kuled uteukna, kosong mastakana. Mangga baé badé disebat ceplak pahang ogé. Da enya. Dangukeun sim kuring sakali deui: sing saha jalma-jalma urang Sunda anu ngarasa géngsi maké basa Sunda, saéstuna maranéhna cupet pikirna, heureut deuleuna, kurang élmuna, kuleud uteukna, kosong sirahna. Taya pulunganeunana!

 

Numawi sadérék sadaya. Tos teu sak deui, basa Sunda kedah didama-dama. Hayu jungjung lungguh basa Sunda ku cara diaranggo. Munggaran tangtos di lingkungan kulawarga. Salajengna masing nerekab ka lingkungan luar sareng réréncangan sadidinten.

 

Hadirin, moal panjang nu dicatur, rupina mung sakitu anu tiasa didugikeun. Hapunten anu kasuhun bilih aya kalimah-kalimah anu teureugeus, teu didingding kelir. Leresna hikmah pituduh ti Gusti Alloh, lepatna éstu kabodoan sim kuring.

//Nu sisi nu beulah dinya/nangtung baé di pipirna/Nu géngsi nyarios Sunda/Tangtos baé cupet pikirna//Saninten buah saninten/kawista jeung buah gedang/hapunten abdi hapunten/cumarita ceplak pahang//

Hatur nuhun. Wassalamualaikum Warohmatullohi Wabarokatuh.**


Minggu, 27 Februari 2022

CONTO BIANTARA BARUDAK (SD-SMP) NGEUNAAN VIRUS KORONA PIKEUN KAPERLUAN PASANGGIRI


Ku Imas Rohilah

Sok remen katanyaan ku guru-guru boh guru SD boh guru SMP, anu rék ngalatih muridna dina raraga miluan pasanggiri biantara; marundut naskah biantara jangeun pasanggiri. Numawi ieu diposting di dieu, sugan baé kaaos ku sadayana. Langkung sareng kirangna, nyanggakeun, da kaweruh simkuring kalintang kawatesanan.

Mangga ieu conto biantarana:

Assalamualaikum Wr., Wb. Ibu/Bapa Girang pangajén anu ku simkuring dipihurmat. Ibu/Bapa guru pangaping anu ku simkuring dipihurmat. Kanca mitra para patandang pasanggiri anu teu kendat dipikareueus.

Langkung ti payun, hayu urang sanggakeun puji ka Gusti Alloh anu Maha Suci. Wiréh danget ieu urang tiasa kempel ngariung dina kaayaan séhat waluya. Solawat sinareng salam mugia ngocor-ngagolontor ka jungjunan urang sadaya, Kangjeng Nabi Muhammad SAW.

Saterasna widian simkuring sasanggem perkawis jejer anu kalintang nyatana dina mangsa kiwari, nyaéta perkawis sasalad virus Korona.

Hadirin,

Sakumaha kauninga, sasalad Korona dongkap ka dunya dina taun 2019 katompérnakeun. Teras sumebar ka Indonésia dina awal Maret 2020. Korbanna teras nambihan. Nu tilar dunya alatan Korona mingkin seueur. Dugi ka danget ieu, tétéla urang sadaya teu acan tiasa reureuh tina virus Korona. Kalintang prihatinna ieu haté simkuring.

Hadirin anu dipihurmat,

Sapertos sim kuring pribadi, tangtos wargi sadaya ogé alim katépaan ku virus Korona. Tos cekap dulur-dulur urang di jauhna anu kakeunaan mah. Ulah keuna ka urang sadaya. Tangtos kedah aya upaya sareng ihtiar sangkan teu kakeunaan ku virus korona téh.

Kanca mitra anu dipireueus, naon baé atuh ihtiar sangkan teu katépaan virus Korona? Ieu mah saur pun guru. Saurna kieu di antawisna:

Kahiji, ulah lali kana protokol kaséhatan: kedah berséka, sering wawasuh panangan nganggo sabun dina cai anu ngocor; nganggo masker; ulah ririungan baé; upami kapaksa kedah ngariung; urang kedah ngajaga anggang. Tong pagégéyé jiga kapungkur. Da tos bénten situasina.

Kadua, upami urang barangteda, kedah milih katuangan anu ngandung gizi. Ulah asal raos, nanging kedah nyumponan sarat kaséhatan. Supados awak urang tahan tina virus.

Katilu, ulah nolak upami aya program vaksinasi. Da moal dugi ka getihan divaksin téh, moal nyeri, paling gé asa dicoco sireum.  Sing percanten, simkuring gé parantos divaksin dua kali. Insyaalloh upami aya nu katiluna badé divaksin deui.

Kaopat, tah ieu ulah kendat kedah dilakonan, urang kedah seueur ngadu’a ka Gusti Alloh SWT. Ngadu’a sangkan sasalad énggal lekasan, virus énggal nyingkir ti bumi Indonésia.

Hadirin anu mulya, éta di antawisna tarékah sangkan henteu katépaan virus Korona. Mugia tiasa dilaksanakeun. Rupina moal panjang anu dipedar. Urang cekapkeun baé ieu pihatur. Hapunten bilih aya kalepatan, hatur nuhun kana naon rupi perhatosan.

Sampurasun, billahitaufik walhidayah, wassalamualaikum Wr. Wb.. 



Minggu, 10 Oktober 2021

NISCAYA

Cerpen
oleh Imas Rohilah

Aneh pamanku yang satu ini. O ya, aku punya banyak paman. Dari pihak ibuku saja ada tujuh, dari pihak ayahku ada tiga, sepuluh paman. Dan kami semua berkumpul di rumah besar keluarga besar kami. Ada beberapa om yang sudah pindah rumah memang, tapi pindahnya tidak jauh. Lahan kakek-nenekku luas sekali.  Di tanah yang luas milik kakek-nenek, dibangun lagi rumah-rumah di sekitar rumah induk. Di situlah om-omku yang lain tinggal. Di antara sepuluh paman, yang belum menikah cuma Om Indra saja. Dia menyebalkan, sering menyebalkan. Pantas sering putus pacaran.

Memang benar dia sering pacaran. Entah kenapa putus lagi-putus lagi. Yang paling nempel di hatiku, nama pacarnya Tante Niscaya. Mungkin karena yang ini pacar yang paling awet. Tidak terlalu cantik memang, tapi dia dewasa sekali, tidak manja-manja. Dia bisa diajak curhat. Senang aku curhat padanya. Dia juga cerdas, otaknya encer seperti adonan kue gagal kebanyakan air. Setiap aku dapat PR dari ibu-bapak guru tersayang, aku selalu dibantu. Dan ini nih yang paling membuat aku heran, dia jarang mengeluarkan dompetnya untuk keinginan-keinginanku. Menurut Om Indra keinginanku kadang-kadang tidak rasional, apa iya ya? Dan herannya lagi, meski tidak pernah menghamburkan uang atau mengobral pujian untukku, aku gak apa-apa. Gak merasa marah, gak merasa dicuekin. Aku senang bersama-sama dengan Tante Nis. Aku merasa nyaman. Aku berkesimpulan, Tante Nis baik, karena itulah aku nyaman bersamanya. Eh, lagi senang-senangnya punya calon tante yang baik hati, diputuskan begitu saja. Dasar Om Indra. Tanpa kompromi denganku

Kontan aku tidak punya lagi teman curhat. Tante-tanteku yang lain cerewetnya minta ampun. Senangnya memberi nasehat, tidak pernah mau mendengar keluhanku, tidak mau tahu alasan-alasan tindakanku, kenapa aku pulang telat, kenapa aku tidak mau makan, kenapa aku tidak cepat ganti baju sepulang sekolah, mereka tidak mau tahu. Maunya aku tidak boleh pulang telat, aku tidak boleh malas makan, aku harus cepat ganti baju kalau pulang sekolah. Beda sekali dengan Tante Niscaya. Dia mau mendengar setiap keluhanku, mau memberi komentar, dia jarang menyalahkan aku. Dia mengerti benar padaku. Beda sekali pokoknya, aku menyesal sekali.

Dan aku bicarakan ini sama Om Indra. Eh, dia bilang, “Sudah kuduga!”  Huh korban meme! “Niscaya Om nggak bakalan jadi sama Niscaya. Salah nama sih!” katanya lagi enteng. Hanya persoalan nama? Memangnya kenapa dengan Niscaya? Niscaya kan nama yang manis. Agak aneh juga sih, he he.... Padahal “What is in a name?” katanya sih Shakespeare, buat so’soan aja main kutip.

Aku kini kehilangan Tante Niscaya. Kalau boleh dikata, aku patah hati. Semua cara kutempuh agar bisa tetap berkomunikasi dengannya. Kepoin timeline FB-nya. Duhhh..., Tanteu Nis jarang update status, jarang posting insta story, bahkan gak pernah. Dia Cuma bikin akun, udah gitu aja. Medsosnya adem ayem, gak ada perubahan, gitu-gituuuu aja. Jarang posting foto diri, jarang komen, jarang apapun. Seperti air tergenang di kubangan, ngejumbleng.

Segala cara kutempuh. Aku sering kontek ke nomor HP-nya, panggilan WA, messenger, DM. Semua-muanya. Dan dia abai. Aku telpon ke rumahnya, cara jadul juga sih, yang mengangkat selalu orang lain. Kalau tidak mamanya yang bersuara lembut, pasti pembantunya yang bersuara cempreng. Aku coba juga menghubungi kantor tempat dia bekerja, tak pernah teleponku terhubung dengannya. Kenapa sih, Tante? Kecewa, ya? Aku mengerti sekali kalau Tante kecewa sama Si Om Indra. Dia memang keterlaluan, tapi jangan samakan aku dengan dia dong. Aku mah baik sekali ngikut Tante Nis, cius....!

Sampai suatu kali kangenku sama Tante Nis tak bisa dibendung lagi. Aku nekad datang ke rumahnya. Sebelumnya kubeli makanan kesukaan Tante Nis di perjalanan. Aku sengaja tidak minta izin Papa-Mama, apalagi Om Indra. Bisa marah besar dia. Asal tahu saja, yang jatuh cinta sama kelembutan Tante Nis bukan hanya aku, tapi Papa-Mamaku juga, Nenek dan Kakekku.  Mereka semua sudah setuju 360 persen, eh derajat, untuk menjadikan Tante Nis menantu sejatinya. Cuma ya itu, Om Indra melepas begitu saja Tante Nis, seperti kemoceng usang. Dibuang begitu saja, dilupakan jasanya.

“Eh, Neng Zahra, masuk Neng!” Bi Minah yang selalu sumringah membuka pagar mempersilakan aku masuk. “Tante Nis-nya ada?”

“E he he he…”

“Lho, malah nyengir kuda, mana Tante Nis?” Aku sudah terlanjur akrab dengan bibi yang satu ini. Bibi malah menggoyang-goyangkan pangkal lengannya yang menggelombyor.

“Neng Nis tidak ada, Neng.”

“Ke mana?

“Neng Nis lagi kuliah.”

“Kuliah?” Kan Tante Nis sudah sarjana, sudah kerja pula, sekarang kuliah apalagi?

“Ya, kuliah esss… dua….”

Hmm… sudah pintar masih terus sekolah. “Bibi tahu di mana kampusnya?”

“Meneketehe!” Bi Minah centil.

“Ah Bibi…!” Aku mulai putus asa.

“Tunggu aja di sini Neng, paling telat nanti sore datangnya, Neng Nis pernah pesen kalo ada Neng Zahra suruh nunggu.”

Hei, ternyata Tante Nis menunggu kedatanganku, apa ia juga kangen aku? Sayang aku tidak pamit pada orang di rumah. Kalau telat pasti kena semprot. 

“Telpon aja dari sini kalau belum pamit.” Bi Minah pandai menebak isi kepalaku.

“Boleh, Bi.”

Aku patuh mengekor Bi Minah, terlihat badannya gesit mendahului langkahku, jadi kubiarkan dia berjalan agak jauh dariku.

“Mama ada Bi?” aku terbiasa memanggil mama pada mamanya Tante Nis.

“Wah semua lagi pada pergi.”

Agak menyesal aku, padahal aku ingin mengorek keterangan dari Mama.

Serakan batu koral di halaman rumah Tante Nis anggun abu-abu diselingi batu-batu besar datar untuk pijakan. Aku berjalan setengah meloncat-loncat dari satu batu ke batu lainnya. Bebas rasanya sebebas serakannnya. Tapi kebebasan itu terbelenggu lagi ketika kulihat pohon-pohon mawar merah legam layu tak terurus. Belum sempat mereka tumbuh dengan baik, mungkin Tante Nis tak menyuruh Bibi untuk mengurusnya. Kalau Bibi kan tergantung komando.

Hemh, ketar-ketir juga, mawar merah kata orang lambang cinta. Dan yang aku tahu pasti, stek benih mawar merah legam itu dipersembahkan oleh Om Indra untuk Tante Nis, dulu waktu masih mesra-mesranya mereka. Kata Om Indra sih, agar cintanya abadi. Kalau cuma sekuntum mawar kan bisa layu. Ini sekalian saja sama stek benihnya biar dipelihara. Lambang pemeliharaan cinta, lambang kesetiaan, omong kosong! Itu sih kecapnya Om Indra aja, mana buktinya?

Kasihan mawar legam. Tante Nis suka sekali merah legamnya. Sekarang semua hampir layu, kuyu, sekuyu hatiku kehilangan Tante Nis. Ada apa dengan Tante Nis? Iya, aku tahu ada apa, tapi aku tidak bisa menerimanya begitu saja. Aku ingin Tante Nis tetap ceria, aku ingin Tante Nis tetap tersenyum manis padaku dan pada keluargaku, aku ingin Tante Nis benar-benar menjadi tanteku tersayang. Kini aku pun rela menunggunya berjam-jam.

*


“Hei Ade! Jangan! Nanti rusak telponnya, kan Kak Zahra lagi bicara nih sama Mama-mu. Hei jangan!”

“Mama mamam mamam babap ….”

“Lucuu…, ci cayang, udah pintel bicala ya?” kuputuskan untuk menyimpan gagang telepon dan bercanda dengan Ade, anak Om Indra dan Tante Nis.  “Mau eskrim Ade?”

“Mamam mamam bap babap…!” racauan Ade yang lucu, aku makin gemas.

“O, mau ya, sini, dikasih es krim sama kakak, awas jatuh, jalannya hati-hati, ayo jalan, ayo jalan…,” aku bernyanyi riang, senang sekali bernyanyi memberi semangat Ade yang sedang belajar berjalan.

“Ade mau ke mana?”

Ade mulai bisa berjalan. Dan terus berjalan, lancar dan cepat. “Ade? Kok cepet banget jalannya? De jangan kesitu, banyak mobil, nanti keserempet, Ade….!” Ade akhirnya berlari menuju pintu gerbang yang terbuka, melaju ke arah jalan, dan cuittt! Suara rem yang meyakitkan. “Ade…!” kuhabiskan suaraku, tapi serta-merta tubuh Ade tidak terlihat, terbenam ke dalam badan kendaraan yang begitu besarnya, aku tidak tahu apa namanya, baru rasanya melihat bentuk kendaraan seperti itu.

**

 “Hai, apa kabar?”

“Tante…?” Napasku masih tersengal, cuitan rem itu masih terasa menusuk di telinga.

“Koq tidur di sofa?”

“Ehe he he….” Kuusap ujung kanan bibirku, kurasa ada ilernya.

“Kamu langsung dari sekolah?” Tante Nis menunjuk seragam putih-biruku. Aku mengangguk.

“Sudah sore, kamu sudah makan?”

“Males ah,” Aku menggeleng.

“Ayo makan dulu.”

“Dengan berlagak gak berselera, aku makan diam-diam dan sedikit-sedikit. Sedang kucoba cari perhatian Tante Nis.

“Koq makannya begitu? Apa tidak lapar? Hayo yang bener makannya, lapar tahu rasa!” Tante Nis menambahkan nasi di piringku. Tahu aja aku lapar bukan main. Dua piring tandas kulahap nasi dan lauk-pauknya. Tante Nis tersenyum tanpa komentar. Malu juga.

 “Mau diantar pulang?”

“Sama Tante?” isi kepalaku mulai pulih.

Tante Nis hanya mengangguk sambil tersenyum. Waduh bisa-bisanya aku mimpi indah punya Ade, tapi menakutkan karena Ade-nya hilang begitu saja.

Kami menghabiskan waktu sepanjang perjalanan ke rumahku dengan berbincang dan bercanda. Kuceritakan juga mimpiku barusan, “Tidur di sofa aja sampe mimpi!” Tante Nis terkekeh-kekeh. Candanya serta-merta berhenti ketika kutanyakan perihal Om Indra.

“Sudahlah, tanya yang lain aja, jangan tanya soal pamanmu itu.”

“Tante benci sama Zahra?”

“Kalau benci kenapa mesti repot-repot nganter kamu pulang?”

Iya juga ya, “Kenapa Tante putus sama Om Indra?”

“Tuh, pertanyaannya ke situ lagi.”

“Tante benci sama Om Indra?”

“Ke situ lagi.”

“Hhhh….” Aku putus asa. Kenapa mereka putus? Apa kurangnya Tante Nis? Apa pula kurangnya Om Indra? Om-ku ganteng, suerr, badannya atletis, Om juga sudah kerja, posisinya bagus, di perusahaan besar lagi. Kenapa mereka saling benci? Kenapa saling tidak cocok?”

Tante Nis gak mau mampir, ia langsung pulang. Aku berjalan lunglai menuju kamarku.

“Zahra, dari mana aja? Ayo mandi, makan, kurus ntar badanmu!” Mama mencegatku di depan tangga. Mesti kalo gak mau makan dibilang kurus. Padahal Mama sendiri pengen sekali kurus. Bibirnya terlihat masih terbuka, rentetan kalimat-kalimat siap keluar memberondongku dengan berbagai pertanyaan dan hujatan. Aku sudah menduga sebelumya.

“Sudah makan Ma, di rumah Tante Nis.” Percaya atau tidak padaku, Mama tak akan tanya ke Tante Nis seperti sebelumnya.

“Kamu dari rumah Nis?”

“Iya, kan tadi siang Zahra bilang di telpon,

“Iya, tapi Mama kan sudah bilang, kalo mau pergi-pergi, pamit sebelumnya, jangan pamit dari jalan. Gimana kalo terjadi sesuatu sama kamu.”

“Zahra masih utuh Ma, nggak kenapa-napa.”

“Bantah! Awas kalau ke sana lagi!”

Tuh tuh tuh… ada apa ini? Koq Mama juga sepertinya membenci Tante Nis? Padahal kan sebelumnya paling akrab haha-hihi bersama.

**

“Halo Zahra sayang….”

“Hhh… Om Indra,” Acuh tak acuh aku tanggapi sapa akrab pamanku itu.

“Kenapa cuwek Say?”

Aku tak menjawab, remot TV di tangan kananku sepertinya menjadi mainan paling mengasyikkan saat ini.

“Wah, merajuk lagi, ayo dikenalin sama temen Om yang baru.”

“Males!” aku setengah berteriak.

“Marah bener nih!” Om Indra masih menggodaku.

Kutinggalkan remot begitu saja, aku lari masuk kamar, buk! Uh, kagetnya. Kutatap orang yang baru saja bertumbukan denganku. Cantik, tinggi besar, hei senyumnya mengembang ramah, dan dia malah terus tertawa.

“Pasti Zahra!” telunjuknya ke arah mukaku. “Maaf ya, sakit nggak barusan?” katanya memelas. Aku menggeleng pelan, melaju masuk kamar. Pasti ini yang mau dikenalkan padaku, dia pengganti Tante Niscaya. Sok akrab!

“Zahra, ini lho Tante Dina.”

“Ya, sudah kenal barusan,” teriakku.

Berikutnya hari-hari kulalui dengan kehadiran calon tante yang baru yang sering sekali diajak Om Indra ke rumah. Tante yang baru ini baiknya minta ampun. Maksudnya dalam pemberian, uang lah, barang-barang kesukaan lah. Tapi ini mesti berlebihan. Tidak seperti Tante Nis yang perhatiannya bisa kupahami. Jangan-jangan kalau mereka sudah menikah nanti, pemberian-pemberian itu lama-lama surut. Seperti juga tante-tanteku yang lain, mereka sayang padaku ketika sedang pendekatan saja sama om-ku, kalau sudah jadi, peliit sekali! Dan aku tidak mau itu terjadi. Karenanya, Om Indra tidak boleh nikah sama Tante Dina!

Tapi aku tak berdaya mencegahnya. Pernikahan itu terjadi juga. Tante Dina hari ini resmi menjadi tanteku yang baru. Om Indra hari ini resmi menjadi seorang suami, bukan lagi bujang lapuk yang gonta-ganti pacar.

“Hei!” sentuhan lembut di bahuku mengagetkanku. “Kamu cantik pake kebaya!”

“Eh, Tante datang juga!” setengah berteriak aku menyambut Tante Nis.

Aku ingin memanfaatkan kesempatan ini sebaik-baiknya, “Tante boleh ngobrol-ngobrol dengan Zahra?”

“Ayo.”

“Tante, nggak apa-apa gitu datang ke sini?” Tanyaku heran setelah kupilih tempat duduk yang agak pojok. “Kenapa memang? Tante harus datang, kan diundang?”

“Perasaan Tante gimana?”

“Gimana gimana?”

Malah balik tanya. “Nggak marah liat Om Indra?”

“Kenapa mesti marah? Kami pisah itu saja.”

“Nggak cemburu sama Tante Dina?”

“Enggak, Om Indra emang pantas buat Tante Dina.”

“Zahra nggak bisa terima Tante Dina jadi tanteku.”

“Jangan bilang tidak, bilang aja belum.” Senyum Tante Nis mengembang, matanya tajam.

“Nggak...! berdesis pelan suaraku, mengeleng kepalaku.

“Berpikirlah positif tentang Tante Dina, kalau perlu kamu catat hal-hal terbaik dari Tantemu itu. Buat daftarnya di buku harianmu, tuliskan sebanyak-banyaknya, meskipun sekecil-kecilnya.”

“Yang jeleknya?”

“Nah kalau yang itu, jangan sekali-sekali ditulis, lupakan saja, lagi pula pasti kau akan sulit menemukannya”

“Wah, banyak jeleknya! Tante Dina suka bikin Zahra…!”

“Ssttt…. Jangan diucapkan! Apalagi ditulis!” Aku tak sempat mengucapkan pendapatku tentang Tante Dina. Tante Nis menyetopku serta-merta.

“Kenapa?” Belum sempat pula pertanyaanku terjawab, seorang pria gagah menghampiri meja kami, dia tersenyum ramah padaku, siapa dia?

“Oya, Zahra, kenalin teman baru Tante, Om Dika.”

Busyet! Pacar Tante Nis yang baru? Pasti pacarnya, kalau bukan, kenapa datang bareng-bareng ke acara perkawinan? Eh, kalau bukan pacar, apa tidak boleh datang bareng-bareng ke resepsi perkawinan?

“Zahra.” Kujabat tangannya. Kesan pertama, orangnya hangat dan… keren. Sebetulnya siapa yang bikin gara-gara? Tante Nis yang selingkuh atau Om Indra? Atau dua-duanya selingkuh? Atau mereka pisah baik-baik, lantas mereka cari pasangan baru?

“Kita tak kan lama lagi nyusul Om dan Tantemu.” Aku terdiam beberapa jenak, mencerna kalimat barusan, “Nikah?” Bodoh sekali pertanyaan itu.

“Iya, datang ya, Zahra tamu istimewa Tante.”

Ya Tuhan?

“Mau datang kan?” Tante Nis menyentil pipiku.

“Eh…iiya Tante, emangnya kapan?”

“Sebulan lagi, nanti kartu undangannya dikirim.”

“Selamat ya.”

“Makasih.”

Dan pertemuan itu berakhir, mereka beriringan sungguh sangat serasi.

*

“Nomor satu, tersenyum ketika pertama ketemu.”

Nomor dua, banyak bikin ketawa bikin aku geli. Bukan, itu bukan sisi positif, itu sisi negatif, dia kan tertawa menertawakanku. “Nomor dua, ngasih uang untuk beli novel. Nomor tiga, ngasih uang saku untuk berenang. Nomor empat, ngasih uang untuk beli parfum. Nomor lima ngasih uang untuk berangkat ekskul. Nomor enam, ngasih kaus Black Pink kesukaanku. Nomor tujuh, beliin aku buku atlas. Nomor delapan, ngomentarin cantik ketika kupakai baju biru.”

Sudah seminggu kuikuti saran Tante Nis. Balpoin terus menari-nari di atas buku diariku. Dan Hei! Sudah sampai di nomor 67 sisi positif Tante Dina. Apa iya? Kubaca lagi daftar itu dari awal. Apa iya ya Tante Dina sebaik itu? Apa iya ya?

Kututup diariku. Aku keluar kamar. Berdiri di ujung tangga. Kulihat Om Indra dan Tante Dina sedang asyik nonton TV bareng Mama-Papa dan yang lainnya. Sebentar-sebentar mereka tertawa. Hampir tak bersuara kuturuni anak tangga satu persatu.

“Akhir-akhir ini kamu asyik di kamar, Zahra?”  Mama menyambutku.

“Banyak PR Ma.”

Selanjutnya ruang keluarga dipenuhi gelak tawa.

Sebentar lagi aku akan kehilangan tawa Tante Dina dan godaan-godaan Om Indra, mereka akan segera menempati rumah barunya. Aku pasti merindukan mereka.*** (Dari Antologi Bermula dari Mimpi, 2020)